Hiện tượng “động cơ bị ngắt” (motor tripping) xảy ra khi động cơ hoặc đường dây điện gặp sự cố, khiến dòng điện biến đổi đột ngột, dẫn đến thiết bị bảo vệ (CB hoặc rơ-le) tự động cắt mạch để bảo vệ hệ thống.

Khi động cơ bị ngắt, cần quan sát kỹ các dấu hiệu bất thường và xác định nguyên nhân dựa trên triệu chứng cụ thể dưới đây.

Các dấu hiệu nhận biết và nguyên nhân thường gặp

Cháy hoặc khói phát ra từ động cơ

Có thể do ngắn mạch trong cuộn dây stato.

Tiếng “ù” nặng và tốc độ giảm mạnh

Do động cơ bị quá tải nghiêm trọng hoặc mất pha trong quá trình vận hành.

Động cơ đang chạy bình thường đột ngột dừng lại

Quan sát thấy:

• Tia lửa điện phát ra tại các điểm tiếp xúc bị lỏng lẻo,
• Cầu chì bị đứt,
• Hoặc bộ phận cơ khí bị kẹt.

Rung động mạnh

Có thể do:

• Thiết bị truyền động bị kẹt,
• Động cơ lắp đặt không chắc chắn,
• Bu-lông chân động cơ bị lỏng.

Dấu hiệu cháy sém hoặc đổi màu tại điểm nối và tiếp xúc

Cho thấy tiếp xúc điện kém, quá nhiệt cục bộ, hoặc cháy cách điện cuộn dây.

Sự cố cáp nguồn

Có thể do đứt dây, hư hại vỏ cách điện, hoặc rò điện xuống đất (ground fault).

Tải cơ khí bị kẹt

Thiết bị truyền động hoặc cơ cấu dẫn động của máy bị chặn hoặc tắc nghẽn, làm dòng điện tăng cao đột ngột.

Điện áp nguồn thấp

Khi điện áp giảm dưới ngưỡng cho phép, mô-men khởi động giảm, dòng điện tăng, dễ gây ngắt mạch bảo vệ.

Rơ-le bảo vệ hoặc thao tác con người sai

Rơ-le bảo vệ tác động sai hoặc nhân viên vận hành thao tác nhầm, làm động cơ bị ngắt không đúng nguyên nhân.

Các biện pháp xử lý khắc phục

Động cơ dự phòng không tự động khởi động

Thao tác bằng tay để đóng mạch động cơ dự phòng nhằm duy trì quá trình sản xuất.

Trường hợp không có động cơ dự phòng

Báo ngay cho nhân viên điện vận hành để kiểm tra toàn bộ hệ thống. Chỉ được phép khởi động lại khi đã xác nhận không còn lỗi.

Khi động cơ dự phòng đã tự động đóng mạch

Đưa tất cả các công tắc điều khiển về trạng thái bình thường trước khi tiếp tục vận hành.

Nếu CB ngắt lại khi khởi động

Tuyệt đối không khởi động lại liên tục. Phải tìm nguyên nhân gây sự cố, sau đó thông báo cho bộ phận kỹ thuật điện để kiểm tra chi tiết.

Quy trình kiểm tra kỹ thuật sau khi sự cố xảy ra

Sau khi nhận thông báo, nhân viên kỹ thuật điện cần thực hiện các bước sau:

• 1. Kiểm tra mạch bảo vệ động cơ: xác định rơ-le nhiệt hoặc rơ-le quá dòng có tác động không.
• 2. Kiểm tra cuộn dây và cáp nguồn: xác định có ngắn mạch, rò đất hay đứt dây không.
• 3. Kiểm tra cài đặt thông số bảo vệ: đảm bảo dòng tác động cài đặt không quá nhỏ so với dòng định mức của động cơ.
• 4. Kiểm tra mạch liên động: đảm bảo các công tắc liên động và tiếp điểm phụ hoạt động chính xác, không bị kẹt hoặc ngắt mạch.
• 5. Kiểm tra khả năng đóng cắt của thiết bị: nếu CB hoặc contactor có dòng chịu tải quá nhỏ, cần thay thế phù hợp để tránh hiện tượng ngắt sai.
• 6. Kiểm tra cơ cấu truyền động: đảm bảo tải cơ khí không bị kẹt, ổ trục quay trơn tru, và không có vật cản.
• 7. Đo kiểm điện trở cách điện: Sử dụng megohmmeter để đo cách điện của động cơ và cáp nguồn, đảm bảo đạt tiêu chuẩn an toàn.